Żeliwny majstersztyk z Łażan. Żarów świętuje 230-lecie mostu i planuje multimedialną wystawę

230 lat temu, 30 lipca 1796 roku, uroczyście otwarto most na rzece Strzegomce w Łażanach – pierwszą żeliwną konstrukcję łukową nie tylko na Śląsku, ale w całej Europie kontynentalnej. Dziś gmina Żarów nie tylko upamiętnia ten jubileusz wierną makietą, ale zamierza odzyskać ocalałe, ważące łącznie ponad 8 ton fragmenty przeprawy i stworzyć z nich multimedialną ekspozycję.

Historyczny majstersztyk inżynierii – zniszczony w 1945 roku

Most w Łażanach był prawdziwym arcydziełem epoki przedindustrialnej. Jego budowę zakończono w 1796 roku, a uroczystego otwarcia dokonał hrabia August W. von Burghaus. Konstrukcja przetrwała niemal półtora wieku, by ulec zniszczeniu w końcowej fazie II wojny światowej – w 1945 roku.

Przez dekady sądzono, że po dawnym moście nie pozostał żaden ślad. Dopiero podczas prac regulacyjnych w korycie Strzegomki szczecńska firma natrafiła na jego pozostałości. Dzięki akcjom wydobywczym w latach 1995 i 2003 udało się odzyskać łącznie ponad 8 ton elementów – w tym barierki, płyty pomostów i dźwigary. Następnie dr inż. Przemysław Jakiel z Politechniki Opolskiej oraz Bogdan Mucha z Żarowskiej Izby Historycznej sporządzili szczegółową dokumentację techniczną, która pozwoliła na wpisanie 19 ocalałych fragmentów do rejestru zabytków decyzją Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Konserwator wydał także zgodę na przeprowadzenie prac konserwatorskich.

Makieta w witrynie sklepu i pamiątkowe medale dla biegaczy

Z okazji 230-lecia Stowarzyszenie Labiryntarium.pl przygotowało dla mieszkańców wyjątkową niespodziankę – szczegółową replikę historycznego mostu w skali 1:25. Autorem modelu jest Robert Kwiecień z Żarowa. Makietę można już oglądać w witrynie dawnej piekarni przy ul. Armii Krajowej 50/1 w Żarowie.

To jednak nie jedyna atrakcja jubileuszu. Gminne Centrum Kultury i Sportu przygotowuje pamiątkowe medale, które trafią do uczestników tegorocznych Żarowskich Biegów Strefowych. Biegacze będą mogli zabrać ze sobą fizyczny fragment lokalnej historii – symbol mostu, który na stałe wpisał się w tożsamość regionu.

Ambitne plany gminy: renowacja i multimedialna wystawa w Żarowskiej Izbie Historycznej

Makieta i medale to dopiero przedsmak większego projektu. Żarowski samorząd realizuje przedsięwzięcie pod nazwą „Renowacja i ekspozycja elementów żeliwnego mostu łukowego w Łażanach przez rzekę Strzegomkę”. Jego celem jest ponowne połączenie wszystkich ocalałych fragmentów w jedną, bogato opisaną ekspozycję.

Władze miasta zwróciły się już oficjalnym pismem do rektora Politechniki Wrocławskiej z prośbą o przekazanie części zabytkowej konstrukcji, które obecnie znajdują się na terenie wrocławskiego kampusu. Pomysł zyskał pełne poparcie ze strony Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Burmistrz Żarowa, Przemysław Sikora, nie kryje ambicji:

Gdyby istniał, byłby niewątpliwie zabytkiem klasy światowej, dlatego zależy nam, aby pozyskać ocalałe części mostu od Politechniki Wrocławskiej i wyeksponować je w Żarowskiej Izbie Historycznej. Planujemy pozyskać jak największą liczbę wszystkich ocalałych pozostałości dawnego mostu, ich zabezpieczenie i konserwację oraz ekspozycję najbardziej interesujących elementów na terenie naszego miasta, w sposób oddający charakter historycznej konstrukcji. Planujemy również stworzenie multimedialnej wystawy prezentującej dzieje budowy mostu i jego roli w dziejach mostownictwa.

Przemysław Sikora, Burmistrz Miasta Żarów

Multimedialna ekspozycja ma nie tylko pokazać same detale techniczne, ale przede wszystkim opowiedzieć historię budowy mostu, jego znaczenia dla lokalnej społeczności oraz miejsca w europejskim dziedzictwie inżynieryjnym.

Dla mieszkańców Żarowa i okolic most z Łażan to nie tylko suchy zabytek – to symbol tego, jak innowacje i rzemiosło potrafiły łączyć ludzi już ponad dwieście lat temu. Odzyskanie i wyeksponowanie ocalałych części będzie kolejnym krokiem w budowaniu lokalnej dumy oraz atrakcją turystyczną, która może przyciągnąć miłośników historii i techniki.

W najbliższych miesiącach gmina będzie kontynuować starania o przekazanie elementów z Wrocławia. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, jeszcze w tym roku Żarowska Izba Historyczna wzbogaci się o stałą, multimedialną wystawę poświęconą żeliwnemu mostowi – świadkowi epoki, który po latach wraca do swoich korzeni. Informacje przekazała Gmina Żarów.